Nowotwory złośliwe w Polsce

Dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań i zgonów z powodu nowotworów złośliwych pokazują, że są one jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego na świecie, w Europie i w Polsce. W naszym kraju co roku na nowotwory złośliwe umiera ponad 90 tys. osób, a rejestrowanych jest ok. 130 tys. nowych zachorowań.

Nowotwory złośliwe są przyczyną ponad 20% zgonów.

Nowotwory złośliwe są dla Polaków w średnim wieku drugą przyczyną zgnów. Prawie połowa zgonów
z powodu nowotworów złośliwych w Polsce - 45% u mężczyzn, 40% u kobiet, następuje przed 65 rokiem
życia, co ma istotne znaczenie społeczne i ekonomiczne.

 

 

Dla porównania w Szwecji 85% zgonów nowotworowych u kobiet i 80% u mężczyzn przypada po 65 roku
życia.

 

Występowanie raka szyjki macicy w Polsce

Pod względem zapadalności kobiet na nowotwory złośliwe na pierwszym miejscu znajduje się rak piersi,
który stanowi ok. 22% zachorowań na nowotwory. Rak szyjki macicy zajmuje miejsce siódme.

 

 

Rak szyjki macicy stanowi 5,3% zachorowań Polek na nowotwory złośliwe.

 

 

W ostatnich latach wśród przyczyn zgonów Polek z powodu nowotworów złośliwych pierwsze miejsce
zajmuje rak piersi, na drugim jest rak płuca, a następnie rak jelita grubego (odcinek okrężnicy), zaś rak szyjki
macicy, podobnie jak w przypadku zachorowań, zajmuje siódme miejsce.

 

 

Biorąc pod uwagę strukturę zgonów kobiet z powodu nowotworów złośliwych, rak szyjki macicy stanowi
prawie 5% tych zgonów.

 

 

Dane światowe wskazują, że rak szyjki macicy jest drugim co do częstości występowania nowotworem złośliwym, który dotyka kobiety i drugą co do częstości przyczyną zgonów wśród kobiet z powodu tej choroby. Szacuje się, że na świecie liczba kobiet chorych na raka szyjki macicy sięga 1,4 miliona. W Europie jest on drugim najczęściej występującym nowotworem złośliwym u młodych kobiet (w wieku 15 – 44 lata).

W skali Europy, Polska należy do krajów o największej liczbie zarówno zachorowań, jak i zgonów spowodowanych rakiem szyjki macicy. Pod względem 5-cio letnich przeżyć chorych na tę chorobę, zajmujemy ostatnie miejsce.

Z danych epidemiologicznych wynika, że w Polsce rocznie na ten typ raka zapada ponad 3200 kobiet, a niemal 2000 umiera. Jest to jeden z najwyższych wskaźników w Europie.

Statystyki dotyczące zachorowań i zgonów Polek na raka szyjki macicy w latach 1963– 2003 świadczą, że mimo upływu 40 lat niewiele się zmieniło w epidemiologii tego nowotworu pod względem zachorowań, zaś liczba zgonów wzrosła prawie dwukrotnie – z 1051 (1993r.) do 1987 (2000r.) i nadal utrzymuje się na zbliżonym poziomie, podczas gdy w wielu krajach europejskich umieralność z tego powodu bardzo znacząco się zmniejszyła.

 

 

Na podstawie danych Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce, umieralność polskich kobiet z powodu raka szyjki macicy stanowi nadal jeden z głównych problemów onkologicznych, pomimo możliwości wykrywania choroby we wczesnym stadium.

W USA i krajach „starej” Unii Europejskiej od wielu lat problem ten został bardzo ograniczony poprzez masowe działania profilaktyczne na wszystkich poziomach prewencji. Rak szyjki macicy jest nowotworem złośliwym o znanej etiologii i czynnikach ryzyka choroby.

Czynniki ryzyka raka szyjki macicy

• Wczesne rozpoczęcie życia płciowego (przed 18 rokiem życia),
• Duża liczba partnerów seksualnych,
• Partnerzy wysokiego ryzyka (zakażeni HIV, poligamiczni),
• Zakażenie HPV,
• Inne zakażenia upośledzające system immunologiczny,
• Immunosupresja,
• Transplantacje,
• Palenie tytoniu,
• Niski status ekonomiczny,
• Liczne ciąże i porody,
• Dieta uboga w owoce i warzywa,
• Nieprzeprowadzanie regularnego badania cytologicznego.

 

Zakażenia wirusem HPV

• Badania epidemiologiczne wskazują, że główną przyczyną raka szyjki macicy jest czynnik onkogenny przenoszony drogą płciową we wczesnym okresie życia kobiety. Jest to wirus brodawczaka ludzkiego (HPV, human papilloma–virus). Czynnikami współdziałającymi w kancerogenezie mogą być inne wirusy (np. opryszczki), bakterie oraz inne czynniki związane ze środowiskiem lub organizmem kobiety.
• U chorych na raka płaskonabłonkowego szyjki macicy stwierdza się DNA wirusa brodawczaka (HPV), a najczęstszymi typami identyfikowanymi w nowotworach są określone typy wirusa: typ 16 i typ 18. Czynniki ryzyka takie jak wczesne rozpoczęcie życia seksualnego czy duża liczba partnerów seksualnych zwiększają prawdopodobieństwo zakażenia.
• W wyniku badań stwierdzono występowanie wirusa HPV praktycznie we wszystkich przypadkach raka szyjki
  macicy.
• Rak szyjki macicy rozwija się na skutek przewlekłego zakażenia wirusem HPV.
• WHO oficjalnie uznała HPV 16 i 18 za czynnik rakotwórczy dla człowieka.
• Wirus HPV prowadzi do tzw. dysplazji szyjki macicy, która – jeśli nie jest leczona – rozwija się w nowotwór.
• Rozwój raka inwazyjnego od chwili zakażenia trwa 5–10 lat. Jest to wystarczająco dużo czasu, aby wykryć chorobę w stadium, w którym można ją wyleczyć. Jednak w Polsce spośród kobiet, które zapadają na raka szyjki macicy, połowa umiera, ponieważ choroba jest zbyt późno zdiagnozowana. Oznacza to, że każdego dnia na raka szyjki macicy umiera w Polsce 5 kobiet.
• Udział wirusa HPV w powstawaniu raka szyjki macicy
  • Infekcja HPV rozpoczyna się po kontakcie płciowym.
  • 80% kobiet zwalcza infekcję bez wystąpienia jakichkolwiek zmian na szyjce macicy.
  • U 20% kobiet ostra infekcja przechodzi w fazę przewlekłą, zmiany przedrakowe (dysplastyczne, typu
    CIN) rozwijają się w ciągu 2–4 lat.
  • U 15% kobiet następuje wyleczenie infekcji HPV wraz z regresją zmian przedrakowych.
  • U 3–5% nieleczonych kobiet rozwija się rak szyjki macicy.
• Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest bardzo rozpowszechnionym wirusem. Szacuje się, że ponad połowa dorosłych osób w pewnym momencie swego życia ulega zakażeniu wirusem HPV.
• Nie ma obecnie skutecznej metody leczenia zakażeniami wirusem HPV, ale są dostępne bardzo czułe i swoiste testy na obecność DNA tego wirusa w komórkach nabłonka szyjki macicy.
• Testy na HPV zaleca się wśród kobiet poniżej 30 roku życia oraz u kobiet po 30 roku życia – szczególnie zagrożonych zakażeniem HPV trwającym wiele lat.

Wydawałoby się, że przy znajomości etiologii i czynników ryzyka tego nowotworu wykrywalność i leczenie nie powinny być problemem zdrowotnym XXI wieku. Niestety zaskakująco złe są statystyki dotyczące wykrywania choroby we wczesnym stadium zaawansowania, a jest to wynikiem zbyt późnego zgłaszania się kobiet na badania cytologiczne.

Partnerzy: